AI en duurzaamheid: bewust kiezen waar technologie waarde toevoegt
Artificial intelligence (AI) kan werk versnellen en processen efficiënter maken, maar heeft ook impact op het milieu. Het trainen en gebruiken van AI-modellen kost energie en brengt ook watergebruik met zich mee. Nu AI binnen TKP een grotere rol krijgt, wordt daarom ook de ecologische voetafdruk onderdeel van de afweging: waar levert AI voldoende waarde op en hoe kan dat met zo min mogelijk rekenkracht?
TKP onderzoekt waar AI waarde kan toevoegen voor deelnemers, pensioenfondsen en medewerkers. AI biedt kansen om pensioenuitvoering te optimaliseren: het kan de kwaliteit versterken, de innovatiekracht vergroten en de dienstverlening schaalbaar houden – zonder dat de kosten in hetzelfde tempo hoeven mee te groeien. Bijvoorbeeld door processen slimmer in te richten en medewerkers te ondersteunen in hun werk. Daarmee is AI een hulpmiddel om onze dienstverlening toekomstbestendig, betrouwbaar en betaalbaar te houden. Hierbij moet wel duidelijk zijn welk effect de technologie heeft en of dat opweegt tegen de kosten, risico’s en milieu-impact.
AI vraagt energie en water
Het ontwikkelen, trainen en gebruiken van AI-modellen vraagt rekenkracht. De computers die daarvoor nodig zijn, staan doorgaans in datacenters en gebruiken elektriciteit. Daarnaast kost het koelen van deze apparatuur energie en water.Hoe groot de milieu-impact is, verschilt per toepassing. Onder meer het gebruikte AI-model, de benodigde rekenkracht, het datacenter en de energiebron bepalen de uiteindelijke voetafdruk.
AI kan pensioenuitvoering versterken, mits de maatschappelijke en ecologische impact onderdeel is van de afweging
Niet iedere AI-toepassing vraagt evenveel rekenkracht. Het genereren van afbeeldingen en vooral video is doorgaans zwaarder dan veel teksttoepassingen.Ook de omvang en complexiteit van een prompt spelen een rol. Chips en AI-modellen worden daarentegen steeds efficiënter. Daardoor kan de benodigde rekenkracht voor afzonderlijke toepassingen afnemen. Dat betekent niet automatisch dat het totale energiegebruik daalt: als het gebruik van AI sneller groeit dan de efficiëntie verbetert, kan de totale vraag naar energie alsnog toenemen.
Duurzaamheid wordt onderdeel van de keuze
Voor TKP is die ontwikkeling relevant vanwege de eigen klimaatdoelstellingen. Onze organisatie wil – in lijn met het Klimaatakkoord van Parijs – de CO2-uitstoot in 2030 met ruim 40% hebben teruggebracht. Daarvoor wordt onder meer gewerkt aan verduurzaming van het energiegebruik en uitbreiding van het aantal zonnepanelen. Ook is recent ons klimaatsysteem vervangen.
Als AI een groter aandeel krijgt in de bedrijfsvoering, hoort de milieu-impact daarvan bij dezelfde duurzaamheidsafweging. Dat betekent niet dat AI vanwege het energiegebruik buiten beeld blijft. Wel moet duidelijker worden wanneer de inzet ervan voldoende waarde oplevert en hoe de benodigde rekenkracht kan worden beperkt. Een mogelijkheid is het gebruik van kleinere, gespecialiseerde AI-modellen. Want niet iedere taak vereist het grootste of krachtigste model.Voor specifieke toepassingen kan een kleiner model voldoende kwaliteit leveren en minder rekenkracht vragen.
TKP gebruikt op dit moment onder meer Copilot en Claude, omdat deze passen bij wat er nu nodig is. De technologie ontwikkelt zich snel. Zo komen er steeds meer gespecialiseerde, compacte AI-modellen en subagents die voor een specifieke taak zijn geoptimaliseerd en daardoor minder rekenkracht, kosten en energie vragen dan grote generatieve modellen. Als dezelfde kwaliteit met minder rekenkracht bereikbaar wordt, ligt het voor de hand die mogelijkheid mee te wegen.
AI kan ook bijdragen aan verduurzaming
De relatie tussen AI en duurzaamheid heeft bovendien 2 kanten. AI kost energie, maar kan ook worden ingezet om energie of andere middelen te besparen. Denk aan het analyseren van grote hoeveelheden gegevens om inefficiënte processen of mogelijkheden voor energiebesparing te vinden. Het is daarom belangrijk om ook de opbrengst van een toepassing mee te tellen. Een toepassing die aantoonbaar tijd, energie of materiaal bespaart, heeft een andere afweging dan AI-gebruik zonder duidelijk effect.
Duurzame AI vraagt om bewuste keuzes: maximale waarde voor deelnemers en fondsen, met niet meer rekenkracht dan nodig
Bewust gebruik begint bij de toepassing
Binnen TKP kunnen medewerkers ook zelf bijdragen door AI gericht te gebruiken. De eerste vraag kan daarbij zijn: voegt AI voor deze taak daadwerkelijk iets toe? Voor een eenvoudige zoekopdracht of berekening is generatieve AI niet altijd nodig. Ook de gekozen toepassing maakt verschil. Hetzelfde geldt voor eenvoudige versus complexe opdrachten. Dat betekent niet dat medewerkers voor iedere prompt de milieu-impact moeten berekenen. Experimenteren blijft nodig om te bepalen waar AI waarde toevoegt. Het uitgangspunt is daarom om AI zo doelgericht mogelijk in te zetten: waar de technologie aantoonbaar helpt en met niet meer rekenkracht dan nodig. Met trainingen en bewustwordingscampagnes stimuleren we medewerkers om AI verantwoord en doelgericht in te zetten.